Cách đọc dải Bollinger? Chạm dải dưới không có nghĩa là rẻ, rẻ còn có thể rẻ hơn
“Giá đã rơi xuống dải dưới của Bollinger, có phải là cơ hội mua rẻ không?”
Nhiều người học dải Bollinger, cách dùng đầu tiên họ học được là: chạm dải trên thì bán, chạm dải dưới thì mua.
Cẩn thận. Rẻ, vẫn có thể rẻ hơn.
Đây là bài thứ tư trong loạt “Học viện Giao dịch · Sự thật về chỉ báo” của MASQuant. Bài này nói về dải Bollinger (Bollinger Bands): cách tính, độ rộng hẹp của dải đang nói lên điều gì, và vì sao cùng là “chạm dải dưới”, trong thị trường đi ngang và thị trường xu hướng lại là hai chuyện khác nhau.
Kết luận trước
Rơi xuống dải dưới không có nghĩa là rẻ.
Dải là cây thước, không phải danh sách hàng giảm giá: trong vùng đi ngang thì xem nhịp bật lên, trong xu hướng thì phải xem hướng đi.
Dải Bollinger là gì? Tính thế nào?
Dải Bollinger do John Bollinger giới thiệu vào thập niên 1980, là cách vẽ trực tiếp “gần đây giá dao động bao nhiêu” lên biểu đồ nến. Nó gồm ba đường, tham số phổ biến nhất là (20,2):
Dải giữa = trung bình cộng giá đóng cửa của 20 nến gần nhất (SMA 20 kỳ)
Độ lệch chuẩn = mức độ phân tán của 20 giá đóng cửa này quanh dải giữa
Dải trên = dải giữa + 2 × độ lệch chuẩn
Dải dưới = dải giữa − 2 × độ lệch chuẩnĐộ lệch chuẩn là con số thống kê đo “mức độ phân tán”: 20 giá đóng cửa gần nhất càng tập trung thì độ lệch chuẩn càng nhỏ; càng lên xuống thất thường thì càng lớn. Mỗi khi có thêm một nến mới, cả ba đường đều được tính lại bằng 20 nến mới nhất.
Một ví dụ dễ tính (đây là số tròn minh họa, không phải dữ liệu thị trường):
| Tình huống | Dải giữa | Độ lệch chuẩn | Dải trên | Dải dưới |
|---|---|---|---|---|
| Thị trường yên ắng | 100 | 3 | 100 + 6 = 106 | 100 − 6 = 94 |
| Thị trường dữ dội | 100 | 6 | 100 + 12 = 112 | 100 − 12 = 88 |
Cùng một dải giữa, độ lệch chuẩn lớn gấp đôi thì dải cũng rộng gấp đôi:
Biến động lớn, dải mở rộng; biến động nhỏ, dải thu hẹp.
Cách tính không kén sản phẩm, ngoại hối, vàng, CFD chỉ số hay cổ phiếu đều như nhau; cũng không kén khung thời gian, từ biểu đồ 5 phút đến biểu đồ tuần đều vẽ được. Phần lớn thời gian, giá nằm trong dải — nhưng ba chữ “phần lớn” thường bị nói quá.
“95% giá nằm trong dải”? Đó chỉ là giả định lý thuyết
Có thể bạn đã nghe: khoảng 95% giá sẽ nằm trong dải Bollinger.
Câu này đến từ phân phối chuẩn trong thống kê: nếu dữ liệu có phân phối chuẩn, phần nằm trong khoảng trung bình ±2 độ lệch chuẩn chiếm khoảng 95%.
Vấn đề nằm ở chữ “nếu” đó:
- Giá tài chính không có phân phối chuẩn. Tăng mạnh giảm mạnh xảy ra thường xuyên hơn so với dự kiến của phân phối chuẩn, thường được gọi là “đuôi dày” (fat tails).
- Mẫu rất nhỏ và luôn thay đổi. Dải chỉ tính bằng 20 nến gần nhất, và mỗi nến đều được tính lại.
Ngay cả những nguyên tắc sử dụng do chính John Bollinger tổng hợp cũng nhắc: đừng vì dải dùng độ lệch chuẩn mà đưa ra giả định thống kê về nó.
Vì vậy “95%” chỉ có thể xem là giả định lý thuyết, không thể coi là sự thật. Thực tế, giá thường xuyên chạy ra ngoài dải; trong xu hướng, giá còn có thể bám mép dải hết nến này đến nến khác, thậm chí đóng cửa bên ngoài dải.
Thị trường đi ngang: dải như tấm bản đồ đỉnh đáy
Trước hết hãy xem lúc dải Bollinger hữu dụng nhất.
Trong thị trường đi ngang, giá đi qua đi lại trong một vùng, dải giữa gần như đi ngang. Giá chạm dải trên thì quay đầu, chạm dải dưới thì bật lên — dải giống như tấm bản đồ cho bạn biết đỉnh và đáy của đoạn này nằm ở khoảng nào.
Hình minh họa dưới đây là thị trường mô phỏng do chương trình tính toán (không phải diễn biến của sản phẩm thật nào), tham số dải (20,2).
Nhưng tấm bản đồ này phải đọc như sau: định nghĩa của tác giả về dải vốn là đỉnh và đáy tương đối. Chạm dải trên nghĩa là “cao so với khoảng thời gian gần đây”; chạm dải dưới nghĩa là “thấp”.
Thấp tương đối không có nghĩa là rẻ. Nó nói “so với 20 nến gần nhất”, chứ không phải “sắp tới sẽ tăng lại”.
Thị trường xu hướng: giá bám dải dưới đi xuống mãi
Tiếp theo, giá lại rơi xuống dải dưới. Lần này, bạn có mua không?
Vẽ tiếp là biết. Trong hình minh họa, giá không bật lên mà bám dải dưới, đi xuống mãi.
Khi xu hướng đến, dải sẽ uốn xuống theo giá. Dải dưới không còn là đáy nữa, chỉ là một đường nằm cạnh giá.
Vì vậy trong hình minh họa, người mua ngay lần đầu chạm dải dưới:
Mua ở chỗ lần đầu chạm dải dưới, thứ bạn mua được là điểm khởi đầu của cả đợt giảm.
Vì sao dải dưới không đỡ được?
Vì dải dưới được tính theo giá, nó không đứng chờ bạn ở một mức giá nào cả:
- Giá giảm liên tục, trung bình của 20 nến gần nhất cũng giảm theo, dải giữa uốn xuống, dải dưới cũng dịch xuống theo.
- Nếu giảm nhanh, giá của 20 nến gần nhất phân tán hơn, độ lệch chuẩn lớn hơn, dải dưới còn dịch xuống nhanh hơn cả dải giữa.
Cái “đáy” bạn tưởng, cứ liên tục dời xuống.
Hiện tượng này tiếng Anh gọi là walking the bands — giá bám theo dải mà đi. John Bollinger viết rất thẳng trong nguyên tắc sử dụng của mình: bản thân việc chạm dải trên không phải tín hiệu bán, chạm dải dưới cũng không phải tín hiệu mua; trong thị trường xu hướng, giá có thể bám dải trên tăng mãi, cũng có thể bám dải dưới giảm mãi. Ông thậm chí cho rằng giá đóng cửa bên ngoài dải, lúc đầu giống dấu hiệu tiếp diễn hơn là đảo chiều.
Làm sao phân biệt hiện tại là đi ngang hay xu hướng?
Cùng là chạm dải dưới, trong vùng đi ngang có thể là đáy, trong xu hướng có thể chỉ là nửa đường. Không có cách nào đảm bảo trước, nhưng dưới đây là vài góc quan sát thường dùng:
| Quan sát | Giống thị trường đi ngang hơn | Giống thị trường xu hướng hơn |
|---|---|---|
| Hướng của dải giữa | Gần như đi ngang | Uốn lên hoặc xuống rõ rệt |
| Độ rộng của dải | Ổn định, hoặc thu hẹp dần | Đột ngột mở rộng |
| Giá nằm ở đâu trong dải | Qua lại giữa dải trên và dải dưới | Phần lớn nằm giữa dải giữa và dải cùng một phía |
| Sau khi chạm dải | Quay về gần dải giữa | Bám cùng một phía hết nến này đến nến khác, thậm chí đóng cửa ngoài dải |
Những điều này đều là mô tả, không phải tín hiệu. Đi ngang có thể biến thành xu hướng ngay ở nến tiếp theo, xu hướng cũng có thể đột ngột dừng lại.
Vì vậy “trong xu hướng phải xem hướng đi” có nghĩa là: đừng coi dải dưới là đáy, mà trước hết hãy xem dải giữa đang uốn về đâu, giá đang dừng ở nửa nào của dải.
Độ rộng dải: dải mở rộng hay thu hẹp đang nói gì
Dải rộng bao nhiêu có thể tính thành một con số, gọi là độ rộng dải (BandWidth):
Độ rộng dải = (dải trên − dải dưới) ÷ dải giữaDùng ví dụ phía trên: lúc thị trường yên ắng là (106 − 94) ÷ 100 = 0.12, lúc dữ dội là (112 − 88) ÷ 100 = 0.24. Chia cho dải giữa là để các sản phẩm ở mức giá khác nhau cũng có thể so sánh được.
Khi độ rộng dải co lại ở mức tương đối thấp, tác giả gọi là “nút thắt” (The Squeeze), thường được dùng để quan sát xem biến động có sắp tăng lên không. Nhưng hãy nhớ: thu hẹp chỉ cho biết biến động đang nhỏ lại, không cho biết sau đó giá đi về hướng nào.
Tham số (20,2) là mặc định, không phải đáp án chuẩn
(20,2) có nghĩa là: dải giữa và độ lệch chuẩn đều tính bằng 20 nến, dải trên và dải dưới cách dải giữa 2 lần độ lệch chuẩn.
Chính tác giả cũng nói bộ số này chỉ là mặc định, tham số thực sự cần dùng sẽ khác nhau tùy thị trường và mục đích. Ông cũng gợi ý một hướng điều chỉnh: kéo dài chu kỳ thì tăng hệ số theo (ví dụ 50 nến đi với 2.1 lần); rút ngắn chu kỳ thì giảm hệ số theo (ví dụ 10 nến đi với 1.9 lần), như vậy mức độ dải bao quanh giá mới đồng đều hơn.
Ngoài ra, “20 nến” đi theo khung nến: 20 nến của biểu đồ 5 phút là 100 phút; 20 nến của biểu đồ ngày là khoảng một tháng giao dịch. Cùng gọi là (20,2) nhưng đo những đoạn thị trường dài ngắn hoàn toàn khác nhau.
Cùng một chỉ báo, đổi bộ tham số, kết quả có thể hoàn toàn khác — bài 〈Vì sao phần lớn chiến lược giao dịch đều thất bại?〉 có thảo luận đầy đủ hơn. Nhưng cũng đừng làm ngược lại, chỉnh tham số cho đến khi biểu đồ quá khứ đẹp nhất: đó có thể chỉ là tình cờ khớp với quá khứ, sang đoạn thị trường khác sẽ không còn như vậy.
Cách dùng sai thường gặp
Một, coi “chạm dải dưới” là tín hiệu mua
Chạm dải dưới chỉ cho biết giá “thấp so với 20 nến gần nhất”. Trong thị trường đi ngang có thể là đáy, trong thị trường xu hướng có thể chỉ là điểm khởi đầu của đợt giảm.
Hai, nghĩ rằng giá rơi ra ngoài dải thì “chắc chắn sẽ quay lại”
Phần lớn đến từ câu “95% nằm trong dải”. Đó chỉ là giả định lý thuyết, trong xu hướng giá có thể nằm ở mép dải hoặc bên ngoài dải nhiều nến liên tiếp.
Ba, thấy dải thu hẹp thì đoán giá sẽ phá về phía nào
Thu hẹp nói về biến động, không phải hướng đi. Sau khi thu hẹp, giá có thể đi lên, có thể đi xuống, cũng có thể tiếp tục đi ngang.
Bốn, coi dải dưới là một đường hỗ trợ cố định
Dải dưới được tính lại ở mỗi nến, trong xu hướng còn liên tục dịch xuống. Coi nó là “vị trí đỡ giá” thì chẳng khác nào điểm tham chiếu của bạn cứ chạy mãi.
Nếu thật sự muốn thử mua gần dải dưới, hãy theo logic của bài 〈Cắt lỗ đặt thế nào?〉 và trả lời trước một câu hỏi: giá đến đâu thì chứng tỏ tôi đã nhận định sai? Nếu không trả lời được, vấn đề không nằm ở dải mà ở chính lý do vào lệnh.
Câu hỏi thường gặp
Dải Bollinger là gì? Tính thế nào?
Dải Bollinger (Bollinger Bands) do John Bollinger giới thiệu vào thập niên 1980, gồm ba đường: dải giữa là đường trung bình đơn giản của giá đóng cửa 20 nến gần nhất, dải trên và dải dưới là dải giữa cộng trừ 2 lần độ lệch chuẩn. Khi biến động lớn dải mở rộng, khi biến động nhỏ dải thu hẹp.
Tham số (20,2) của dải Bollinger nghĩa là gì? Có thể đổi không?
20 là số nến dùng để tính dải giữa và độ lệch chuẩn, 2 là dải trên và dải dưới cách dải giữa bao nhiêu lần độ lệch chuẩn. Đây là giá trị mặc định, không phải đáp án chuẩn; tác giả cũng nói tham số thực sự cần dùng khác nhau tùy thị trường và mục đích, và gợi ý kéo dài chu kỳ thì tăng hệ số, rút ngắn chu kỳ thì giảm hệ số. Đổi xong phải tự kiểm chứng, đừng chỉ chọn bộ nào trông đẹp nhất trong quá khứ.
Giá rơi xuống dải Bollinger dưới có phải là tín hiệu mua không?
Không nhất thiết. Chạm dải dưới chỉ cho biết giá thấp so với 20 nến gần nhất, tác giả cũng nói rõ bản thân việc chạm dải dưới không phải tín hiệu mua. Trong thị trường đi ngang, dải dưới giống mốc tham chiếu cho đáy của vùng này; trong thị trường xu hướng, giá có thể bám dải dưới đi xuống mãi, mua ở chỗ lần đầu chạm dải dưới có thể là mua đúng điểm khởi đầu của cả đợt giảm.
“95% giá nằm trong dải Bollinger” có đúng không?
Đó chỉ là giả định lý thuyết. Nó đến từ phân phối chuẩn: nếu dữ liệu có phân phối chuẩn, khoảng trung bình ±2 độ lệch chuẩn chiếm khoảng 95%. Nhưng giá tài chính không có phân phối chuẩn, tăng mạnh giảm mạnh xảy ra nhiều hơn dự kiến, dải lại chỉ tính bằng 20 nến gần nhất, nên thực tế giá thường chạy ra ngoài dải, trong xu hướng còn có thể bám mép dải mà đi.
Độ rộng dải Bollinger thu hẹp có nghĩa là gì?
Độ rộng dải = (dải trên − dải dưới) ÷ dải giữa, dùng để đo dải rộng bao nhiêu. Khi độ rộng dải co lại ở mức tương đối thấp, tác giả gọi là “nút thắt” (The Squeeze), thường được dùng để quan sát xem biến động có sắp tăng lên không. Nhưng thu hẹp chỉ cho biết biến động đang nhỏ lại, không cho biết sau đó giá đi về hướng nào.
Dùng dải Bollinger phân biệt thị trường đi ngang và xu hướng như thế nào?
Không có cách nào đảm bảo trước. Các góc quan sát thường dùng gồm: dải giữa đi ngang hay uốn rõ về một phía, dải ổn định hay đột ngột mở rộng, giá qua lại giữa dải trên và dải dưới hay luôn bám một phía. Đây là mô tả chứ không phải tín hiệu, vùng đi ngang cũng có thể chuyển thành xu hướng ngay ở nến tiếp theo.
Lời kết
Dải Bollinger trả lời câu hỏi: so với 20 nến gần nhất, hiện tại giá cao hay thấp. Nó không trả lời sắp tới có bật lên hay không.
Dải là cây thước, không phải danh sách hàng giảm giá: trong vùng đi ngang thì xem nhịp bật lên, trong xu hướng thì phải xem hướng đi.
Còn sản phẩm của bạn thì sao? Sau khi chạm dải dưới, bật lên nhiều hơn hay giảm tiếp nhiều hơn?
Câu hỏi này không cần đoán, dùng Trợ lý Chiến lược AI của chúng tôi để backtest là biết. Viết “chạm dải dưới thì mua” thành một câu — khi nào vào lệnh, về đến đâu thì thoát, giảm đến đâu thì coi là sai — giao cho Trợ lý Chiến lược AI của MASQuant là có thể backtest bằng dữ liệu lịch sử. Trợ lý Chiến lược AI vốn đã hỗ trợ các chỉ báo phổ biến như dải Bollinger, môi trường backtest đã tính đến các ma sát thị trường thực tế như spread, trượt giá, thay đổi thanh khoản và độ trễ khớp lệnh.
Viết ý tưởng thành điều kiện rõ ràng, rồi kiểm chứng bằng dữ liệu lịch sử, chính là điểm khởi đầu của giao dịch định lượng. Backtest trả lời “quá khứ đã xảy ra những gì”, không đảm bảo tương lai sẽ giống vậy.
Ý tưởng, qua kiểm chứng, mới gọi là chiến lược.
Công bố rủi ro: CFD là sản phẩm tài chính rủi ro cao, có thể dẫn đến mất vốn nhanh chóng. Hiệu suất trong quá khứ không đại diện cho kết quả tương lai; mọi chiến lược và kết quả backtest chỉ mang tính tham khảo, không cấu thành lời khuyên đầu tư. Vui lòng đọc kỹ Điều khoản Công bố Rủi ro của chúng tôi trước khi giao dịch.
Đọc thêm:
